Szacuje się, że stłuszczenie wątroby może dotyczyć nawet 9 milionów Polaków, przy czym większość z nich nie ma o tym pojęcia. Choroba ta przez lata nie daje żadnych objawów, mimo że – nieleczona – może prowadzić do marskości wątroby, a nawet nowotworu. Czy stłuszczenie wątroby można odwrócić? Jak zdiagnozować to schorzenie? Odpowiedzi znajdziesz w poniższym artykule.
Stłuszczenie wątroby to stan, w którym w komórkach wątroby – hepatocytach – nadmiernie gromadzą się krople tłuszczu. Obecność tłuszczu w tym narządzie nie zawsze świadczy o patologii, jeśli jednak stanowi on ponad 5% masy wątroby, jest to już zaburzenie.
Przyczyn stłuszczenia wątroby jest wiele. Bazując na etiologii, badacze wprowadzili podział tej choroby na kilka typów.
Nazewnictwo stłuszczeniowej choroby wątroby kilkukrotnie zmieniało się na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat, przez co pacjenci miewają problem z właściwą identyfikacją schorzenia.
Najdłużej stosowanym terminem był NAFLD (z ang. non-alcoholic fatty liver disease), który oznacza niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby. Przez krótki moment w 2020 roku funkcjonował też termin MAFLD (z ang. metabolic dysfunction-associated fatty liver disease), który podkreślał znaczenie zaburzeń metabolicznych w etiologii tej choroby.
W 2023 roku eksperci we współpracy z American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD) i European Association for the Study of the Liver (EASL) wprowadzili aktualnie obowiązujące nazewnictwo i podział stłuszczeniowej choroby wątroby na:
Stłuszczenie wątroby rzadko ma jedną, konkretną przyczynę. Najczęściej jest wynikiem współdziałania kilku czynników – metabolicznych, żywieniowych czy genetycznych. Choć choroba kojarzona jest głównie z otyłością, może rozwinąć się również u osób z prawidłową masą ciała.
Dieta wysokokaloryczna, bogata w tłuszcze nasycone i cukry proste, a także żywność wysokoprzetworzona to jedne z głównych czynników prowadzących do stłuszczenia wątroby.
Nie bez znaczenia pozostaje też alkohol. Jego regularne spożywanie, nawet w niewielkich ilościach, dodatkowo obciąża wątrobę. Toksyczne metabolity etanolu zaburzają gospodarkę lipidową hepatocytów, co bezpośrednio prowadzi do odkładania się tłuszczu w komórkach wątroby.
Równie istotny jest siedzący tryb życia. Brak aktywności fizycznej sprzyja odkładaniu się tkanki tłuszczowej trzewnej, która działa prozapalnie i nasila stłuszczenie narządu.
Insulinooporność to stan, w którym komórki organizmu przestają prawidłowo reagować na insulinę – hormon odpowiedzialny za regulację poziomu cukru we krwi. To właśnie insulinooporność jest uznawana za jeden z kluczowych mechanizmów prowadzących do stłuszczenia wątroby. W przebiegu tego zaburzenia wzrasta napływ wolnych kwasów tłuszczowych do wątroby, co bezpośrednio nasila odkładanie tłuszczu w hepatocytach.
Stłuszczenie wątroby bardzo często współwystępuje z innymi zaburzeniami metabolicznymi – otyłością brzuszną, cukrzycą typu 2, nadciśnieniem tętniczym czy dyslipidemią. We współczesnej medycynie choroba ta postrzegana bywa jako wątrobowy przejaw zespołu metabolicznego.
Choć stłuszczenie wątroby może dotyczyć każdego, istnieją grupy, u których ryzyko jest znacznie wyższe. Szczególnie narażone są osoby:
Stłuszczenie wątroby przez długi czas nie daje żadnych charakterystycznych objawów. Zdecydowana większość przypadków przebiega bezobjawowo, a choroba wykrywana jest przypadkowo – najczęściej podczas rutynowego badania USG jamy brzusznej.
U części chorych mogą pojawić się niespecyficzne dolegliwości, które łatwo zbagatelizować:
Charakterystyczne objawy, takie jak żółtaczka, obrzęki kończyn czy świąd skóry, pojawiają się w przypadku, gdy dochodzi już do rozwoju zaawansowanego włóknienia lub marskości wątroby. Świadczą one o poważnym, zaawansowanym uszkodzeniu miąższu tego narządu.
Stłuszczenie wątroby, na początkowych etapach, jest stanem odwracalnym, o ile zostanie odpowiednio wcześnie wykryte i leczone. Bagatelizowanie choroby może jednak prowadzić do stopniowej, nieodwracalnej destrukcji narządu.
Jak przebiega stłuszczenie wątroby? Nieleczona choroba przechodzi przez kolejne stadia:
Podstawowym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce stłuszczenia wątroby jest USG jamy brzusznej. W obrazie ultrasonograficznym stłuszczona wątroba wykazuje charakterystycznie wzmożoną echogeniczność miąższu.
Dodatkowo, w ocenie włóknienia, kluczową rolę odgrywa elastografia – badanie, które w nieinwazyjny sposób ocenia sztywność tkanki wątroby. Uzupełnieniem są także badania krwi, czyli próby wątrobowe. Co ważne, nawet 80% pacjentów ze stłuszczeniem wątroby ma prawidłowe wartości enzymów wątrobowych, dlatego samo badanie krwi zwykle nie wystarczy.
Proste stłuszczenie wątroby jest stanem w pełni odwracalnym, dlatego tak ważne jest wczesne postawienie diagnozy. Podstawą leczenia jest modyfikacja stylu życia i to ona przynosi najlepsze efekty. Badania wskazują, że spadek masy ciała o zaledwie 5% zmniejsza stłuszczenie wątroby, a 10% spadek stabilizuje proces włóknienia. Kluczowe znaczenie ma również dieta śródziemnomorska, regularna aktywność fizyczna oraz – w przypadku alkoholowego podłoża choroby – całkowita abstynencja. Farmakoterapia stosowana jest jedynie w wybranych przypadkach, jako uzupełnienie zmiany stylu życia. Nie istnieje obecnie lek, który sam w sobie cofnąłby stłuszczenie wątroby.
