W Polsce stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi, czyli MASLD, stanowi niemal 60% wszystkich rozpoznanych chorób wątroby. Większość chorych nie ma jednak świadomości rozwijającego się schorzenia, gdyż rozwija się ono przez lata niepostrzeżenie. Pojawienie się pierwszych objawów często jest przejawem ciężkiego, nieodwracalnego uszkodzenia wątroby. Dlaczego tak wiele osób trafia do specjalisty zbyt późno? Jak diagnozuje się MASLD? Temat ten omawiamy szczegółowo w poniższym artykule.
MASLD, czyli stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi to choroba charakteryzująca się nadmiernym gromadzeniem kropel tłuszczu w hepatocytach (komórkach wątroby). Stan ten wynika z zaburzeń metabolicznych, takich jak insulinooporność, otyłość czy nieprawidłowy metabolizm lipidów. O stłuszczeniu wspomina się, gdy tłuszcz stanowi ponad 5% masy narządu.
Zgodnie z raportem Global Liver Institute, MASLD dotyka co czwartą osobę na świecie. Wartość ta prawdopodobnie jest jednak niedoszacowana, gdyż diagnostyka obejmuje zazwyczaj osoby z podwyższonymi enzymami wątrobowymi, a nie wszystkich chorych.
W Polsce skala problemu jest jeszcze poważniejsza. MASLD stanowi niemal 60% wszystkich rozpoznawanych chorób wątroby. Niepokojące są też dane dotyczące chorób współistniejących, które bezpośrednio odpowiadają za rozwój MASLD. W Polsce z otyłością zmaga się ok. 9 milionów osób, z cukrzycą typu 2 – 3,1 miliona, z nadciśnieniem tętniczym – 10 milionów, a zaburzenia lipidowe mogą dotyczyć nawet 21 milionów Polaków.
Rozwój MASLD jest wynikiem współdziałania wielu czynników – metabolicznych, żywieniowych, środowiskowych i genetycznych. Centralną rolę odgrywa zjawisko insulinooporności, która prowadzi do zwiększonego napływu wolnych kwasów tłuszczowych do wątroby, nasilonej syntezy tłuszczów w hepatocytach i upośledzonego ich spalania. W efekcie tłuszcz gromadzi się w komórkach wątroby, inicjując dalsze uszkodzenia.
Do najważniejszych czynników sprzyjających rozwojowi stłuszczenia wątroby należą:
MASLD nie jest chorobą jednorodną – obejmuje szerokie spektrum stanów, od prostego stłuszczenia po zaawansowane uszkodzenie wątroby. Choroba przebiega etapami, przy czym u większości chorych progresja jest powolna i przez wiele lat pozostaje niezauważona.
MASLD to choroba, której skutki wykraczają daleko poza samą chorobę. Nieleczona prowadzi do poważnych powikłań ogólnoustrojowych, a główną przyczyną zgonów wśród chorych na MASLD są choroby sercowo-naczyniowe, a nie wątrobowe.
Chora wątroba produkuje metabolity, które nasilają procesy miażdżycowe i zwiększają ryzyko zawału serca czy udaru mózgu. Nieprawidłowy profil lipidowy i przewlekły stan zapalny dodatkowo potęgują to ryzyko. Poza układem sercowo-naczyniowym, MASLD wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem:
Warto pamiętać, że zaawansowane stadia choroby – marskość i rak wątrobowokomórkowy – przez długi czas mogą nie dawać żadnych objawów. Do momentu ich pojawienia się wątroba może być już nieodwracalnie uszkodzona.
Stłuszczenie wątroby przez wiele lat przebiega bezobjawowo. Wątroba pozbawiona jest unerwienia czuciowego, dlatego nie boli, dopóki jej powiększenie nie zacznie rozciągać otaczającej ją torebki. Właśnie dlatego choroba najczęściej wykrywana jest przypadkowo – podczas rutynowego badania USG jamy brzusznej lub przy okazji badań krwi, gdy okazuje się, że enzymy wątrobowe są podwyższone.
Jakie objawy mogą świadczyć o rozwijającym się MASLD? Symptomy, jeżeli występują, są zwykle niespecyficzne i łatwo przypisać je innym stanom:
Wyraźne sygnały, takie jak żółtaczka, wodobrzusze czy encefalopatia wątrobowa, pojawiają się dopiero w skrajnie zaawansowanych stadiach choroby, gdy uszkodzenia wątroby są już często nieodwracalne.
Proste stłuszczenie wątroby jest stanem w pełni odwracalnym – pod warunkiem, że zostanie wykryte odpowiednio wcześnie. Wczesna diagnoza umożliwia zmianę stylu życia i wdrożenie leczenia, zanim choroba przejdzie w nieodwracalne stadium włóknienia czy marskość. To właśnie okno terapeutyczne między prostym stłuszczeniem a MASH daje największą szansę na zahamowanie postępu choroby.
Diagnostyka MASLD opiera się na połączeniu badań laboratoryjnych, obrazowych i oceny czynników ryzyka. Ze względu na bezobjawowy przebieg choroby, kluczowe znaczenie ma aktywne poszukiwanie nieprawidłowości, zwłaszcza u osób z grupy ryzyka.
Podstawą diagnostyki laboratoryjnej są próby wątrobowe – ALT, AST i GGTP. Warto jednak pamiętać, że u znacznej części chorych ze stłuszczeniem wątroby wyniki enzymów pozostają w normie, dlatego same badania krwi nie wystarczają do postawienia rozpoznania.
Coraz większą rolę w diagnostyce stłuszczenia wątroby odgrywa wskaźnik FIB-4. Jest to prosty do obliczenia wskaźnik, który uwzględnia:
Wskaźnik FIB-4 pozwala ocenić ryzyko włóknienia wątroby i może być wyliczony w kilka sekund podczas zwykłej wizyty lekarskiej.
USG jamy brzusznej to podstawowe badanie obrazowe pierwszego rzutu. Pozwala wykryć stłuszczenie wątroby, jednak jest skuteczne dopiero przy zajęciu co najmniej 30% hepatocytów.
Do oceny stopnia zwłóknienia służy z kolei elastografia – nieinwazyjna metoda pomiaru sztywności tkanki wątrobowej. Im bardziej sztywna jest tkanka, tym bardziej zaawansowane jej włóknienie.
Podstawą leczenia, zgodnie z wytycznymi EASL, EASD i EASO z 2024 roku, pozostaje modyfikacja stylu życia. Badania wskazują, że redukcja masy ciała o 5% zmniejsza stłuszczenie wątroby, o 7-10% wycisza stan zapalny, a utrata ponad 10% masy ciała może prowadzić do regresji włóknienia. Zalecana jest dieta śródziemnomorska oraz co najmniej 150 minut aktywności fizycznej tygodniowo.
Farmakoterapia tej choroby jest ograniczona, najczęściej stosowana jako wsparcie zmiany stylu życia.
Niezależnie od etapu choroby, kluczowe jest regularne monitorowanie stanu wątroby i chorób współistniejących pod opieką lekarza specjalisty.
